تجربه ثابت کرده است که حتی اگر برخوردهای نظامی و رقابت های اقتصادی زیر سایه ی صلحی فراگیر متوقف گردد و یا از دامنه ی آن کاسته شود ، منازعات فرهنگی کماکان به قوت خود باقی خواهد ماند زیرا تهاجم و عقب نشینی و اختلاط و تاثیرگذاری و تاثیرپذیری بخشی از خاصیت هر فرهنگ است . ما می توانیم در مورد تعیین ارزش و حجم مبادلات اقتصادی با هدف برقراری توازن بین صادرات و واردات با دیگر کشورها ، قرارداد امضاء کنیم و با ایجاد تغییر در تعرفه های گمرکی از حجم واردات بکاهیم یا بیفزاییم . دو کشور می توانند قرارداد عدم تخاصم امضاء کنند و مرزهای خاکی و آبی وهوایی یکدیگر را به رسمیت بشناسند و به حاکمیت ملی یکدیگر احترام بگذارند ، اما امکان ندارد دو کشور بر سر عدم تاثیر فرهنگی بر یکدیگر به توافق برسند . این بدان می ماند که ما به کشوری دیگر بگوییم فرهنگ شما نباید قدرت تاثیرگذاری و یا تاثیرپذیری داشته باشد . همان گونه که شعر حافظ در زمان خودش به سمرقند و بخارا و چین و روم و ری و هند و کشمیر می رسد و یا دریانوردان چینی اشعار سعدی را با آواز می خواندند و همان گونه که خیام با وجود نبود وسایل ارتباط جمعی به شکل و شمایل امروزی توانست به خانه ی اروپایی ها وارد شود و یا قالی ایرانی در قرن چهاردهم میلادی به یکی از لوازم ضروری اشراف اروپایی تبدیل شود و آثار ابن سینا پیرامون پزشکی در اروپا دست به دست شود ، کالاهای غربی و شرقی نیز اعم از این که از جنس فرهنگ و هنر باشند و یا صنعت و تکنولوژی وارد ایران می شوند و مورد استفاده قرار می گیرند و برای کشورصادر کننده و تولید کننده ایجاد هژمونی می کنند !

در عصر ارتباطات نمی توان با بهره گیری از شیوه های ناکارآمد نظیر ایجاد محدودیت برای رفت و آمد و صدور انواع بخشنامه ها مانع از مبادلات فرهنگی شد : دلیل اول این که بخشی از تاثیرات متقابل فرهنگی در جریان سفرهای تجاری و تفریحی و توریستی و تحصیلی صورت می گیرد که نمی توان جلو آن را گرفت و دوم این که وسایل ارتباط جمعی مرزها را درنوردیده و مانند گذشته نیست که بتوان از ورود کتاب و آثار فرهنگی در مرزها جلوگیری کرد و چون هر چیز که از مقوله ی هنر و فرهنگ باشد ، مخاطب جهانی دارد ، نمی توان جلو عرضه و خرید و فروش و بحث و تحلیل و نقد پیرامون آن را گرفت .

اساسا ، فرهنگ برای این که منکوب نشود و عقب نشینی نکند و قدرت تهاجمی و تاثیرگذاری خود را از دست ندهد باید در عین ریشه دار بودن ، روزآمد بوده و قدرت متقاعد کنندگی بالایی داشته باشد . شکی نیست ، فرهنگی که واکسینه نشده ، آلوده و بیمار می شود . ما از یک طرف دغدغه ی حفظ زبان و خط و به رخ کشیدن مفاخر و داشته های خودمان را داریم تا بتوانیم در سایه ی احساس برخورداری از ثروت های عظیم معنوی ، اعتماد به نفس ملی را بالا ببریم و از سویی دیگر نیازمند بازتولید نگاه ها و رفتارهای روزآمد بر اساس فرهنگ خودی هستیم . مسلما ، اگر روزی بیاید که کسی نتواند به زبان فارسی سخن بگوید ما دیگر قادر به فهم آثار بزرگان خود نخواهیم بود ، اما راهکار حراست از داشته های فرهنگی پرهیز از گفتگو مندی و جلوگیری از تعامل فرهنگی نیست . در این راستا ابتدا باید تعریف خود از تهاجم فرهنگی را اصلاح کنیم و به هر کسی که با ما مخالف بود انگ غرب زدگی نزنیم

معیارهای اخلاقی به دلیل این که ریشه فطری دارد در همه جای دنیا یکسان است یعنی همه ی انسان ها از دروغ و قتل و تجاوز و دیگرآزاری و ولنگاری و کاهلی و خیانت به وطن و بی احترامی به ارزش های معنوی متنفر هستند اما در تعیین مصادیق آن کمی با یکدیگر اختلاف نظر دارند . ممکن است رفتاری در یک جامعه هنجار تلقی شود و در جامعه ای دیگر چنین رفتاری توهین آمیز باشد از این رو ما نمی توانیم بر اساس خط کش و معیاری که خودمان داریم ، دیگران را تخطئه و محکوم کنیم . نکته ی دیگر این که دفاع از فرهنگ خودی به معنای حراست از تمامی آنچه که در فرهنگ ما رسوب کرده نیست . برای نمونه نمی توان گفت چون کودک همسری پیشینه ی زیادی در فرهنگ ایرانی و اسلامی دارد ، باید از آن دفاع کرد و یا خانه نشینی را برای زنان یک ارزش بدانیم و یا برای دفاع از خرافات سرمایه های ملی و انسانی را به هدر بدهیم.